W związku z pismem Ministra Sprawiedliwości (Sekretarza Stanu Arkadiusza Myrchy, nr DBI-III.311.119.2025) o przedstawiam kluczowe informacje dotyczące wypłaty wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu:
Podstawa wypłaty należności przez sądy
Podstawowym dokumentem księgowym uprawniającym sąd do wypłaty wynagrodzenia i stanowiącym jedyny dowód księgowy zewnętrzny obcy jest prawomocne orzeczenie/zarządzenie sądu przyznające wynagrodzenia /zwrot kosztów/rekompensaty uregulowane w aktach prawnych określających opłaty i koszty z tytułu postępowania sądowego.
Powyższe oznacza, że faktura wystawiona przez pełnomocnika z urzędu nie jest niezbędna dla sądu do uregulowania zobowiązania i dokonania wypłaty.
W praktyce wypłata należności następować będzie przelewem na rachunek bankowy obrońcy/pełnomocnika z urzędu wskazany w złożonym oświadczeniu lub we wniosku o wypłatę wynagrodzenia.
Jeżeli faktura zostanie dostarczona przez pełnomocnika, powinna być traktowana jako dokument pomocniczy, ponieważ podstawą księgowania pozostaje wyłącznie prawomocne orzeczenie/zarządzenie sądu.
Obowiązek wystawienia faktury dla celów podatkowych
Należy bezwzględnie rozróżnić dokumenty wymagane przez sąd do celów rachunkowych (prawomocne orzeczenie/zarządzenie) od dokumentów do celów podatkowych po stronie radcy prawnego.
Radca prawny, który jest podatnikiem VAT i nie korzysta ze zwolnienia, ma obowiązek wystawić fakturę dokumentującą swoje wynagrodzenie. Obowiązek ten wynika z art. 106b ustawy o podatku od towarów i usług i jest niezbędny w celu rozliczenia VAT należnego.
Obowiązek podatkowy VAT powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty.Zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. d ustawy o podatku od towarów i usług, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty z tytułu świadczenia, na podstawie odrębnych przepisów, na zlecenie sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych lub prokuratury usług związanych z postępowaniem sądowym lub przygotowawczym, z wyjątkiem usług, do których stosuje się art. 28b, stanowiących import usług. Art. 19a ust. 6 ww. aktu precyzuje zarazem, iż w ww. przypadkach obowiązek podatkowy powstaje w odniesieniu do otrzymanej kwoty.
Zalecamy radcom prawnym ustanowionym z urzędu:
Składanie do sądu wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
Wskazywanie rachunku bankowego do wypłaty należności we wniosku lub w udostępnionym oświadczeniu.
Wystawienie faktury dla celów podatkowych, jeżeli nałożony jest taki obowiązek (podatnicy VAT niekorzystający ze zwolnienia).
W przypadku radców prawnych nie prowadzących działalności gospodarczej, we wniosku o wypłatę wynagrodzenia należy zaznaczyć, aby sąd naliczył podatek dochodowy od wynagrodzenia otrzymanego z tytułu świadczenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W załączeniu przesyłam treść pisma nr DBI-III.311.119.2025 wraz ze wzorem oświadczenia.